1870

Ovo je članak o godini 1870.
Milenijum 22: 2. milenijum
Vjekovi: 18. vijek19. vijek20. vijek
Decenija: 1840-e  1850-e  1860-e  – 1870-e –  1880-e  1890-e  1900-e
Godine: 1867 1868 186918701871 1872 1873
1870. po kalendarima
Gregorijanski 1870. (MDCCCLXX)
Ab urbe condita 2623.
Islamski 1286–1287.
Iranski 1248–1249.
Hebrejski 5630–5631.
Bizantski 7378–7379.
Koptski 1586–1587.
Hindu kalendari
Vikram Samvat 1925–1926.
Shaka Samvat 1792–1793.
Kali Yuga 4971–4972.
Kineski
Kontinualno 4506–4507.
60 godina Yang Metal Konj
(od kineske Ng.)
Holocenski kalendar 11870.
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1870 bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.


Događaji

Januar/Siječanj

  • 2. 1. - Počinje gradnja Bruklinskog mosta.
  • 2. 1. - Otvorena prva srpska glumačka škola u Beogradu.
  • 2. 1. - Émile Ollivier je prvi predsednik vlade u Francuskoj od 1851 (u međuvremenu lična vladavina Napoleona III).
  • 6. 1. - Otvorena zgrada Musikverein, dom Bečkih filharmoničara.
  • 7. 1. - Umro patrijarh srpski Samuilo Maširević, budimski vladika Arsenije Stojković će biti imenovan za administratora mitropolije.
  • 10. 1. - John D. Rockefeller sa partnerima osnovao Standard Oil Company u Ohaju, koji će postati jedan od prvih i najvećih trustova.
  • 10. 1. - Carev rođak Pierre Napoléon Bonaparte ubio novinara Victora Noira, koji je trebao dogovoriti dvoboj između svog urednika i P. N. Bonaparte - njegovoj sahrani će prisustvovati veliki broj republikanaca.
  • januar? - Ljuben Karavelov osnovao u Bukureštu Bugarski revolucionarni centralni komitet.
  • 23. 1. - Masakr na Mariasu: vojska SAD ubila oko 200 mirnih Piegan Indijanaca u Montani, reakcije na ovo podstiču predsednika Granta na "mirovnu politiku".
  • 26. 1. - Rekonstrukcija: Virginia primljena natrag u SAD.
  • 30. 1. ? - Britanski brod SS City of Boston nestao na severnom Atlantiku sa 191 osobom.
  • početkom godine - Podmaršal Gavrilo Rodić suzbio Krivošijsku bunu obećanjem amnestije i povlačenjem vojnog zakona koji je zahtevao regrutaciju[1]. U vreme njegovog prethodnika Johanna von Wagnera, zapaljeno je 14 sela i tri manastira[2].

Februar/Veljača

  • 1. 2. - Ivan Zajc stigao u Zagreb.
  • 1. 2. - Leopold Hasner von Artha novi premijer Cislajtanije (do aprila), ministar obrane je bivši dalmatinski namjesnik Johann von Wagner.
  • 1. 2. - Gogoljev "Revizor" prvi put izveden u Narodnom pozorištu u Beogradu.
  • 12. 2. - Žene dobile pravo glasa u američkoj Teritoriji Utah.
  • 23. 2. - Mississippi primljen natrag u SAD, jedan od senatora koji predstavlja tu državu je Hiram Rhodes Revels, prvi crnac u Senatu i Kongresu.
  • 26. 2. - U Hamburgu osnovana Commerzbank.
  • 27. 2. - Usvojena zastava Japana: Japan.
  • februar, krajem - Svetozar Miletić lišen poslaničkog imuniteta u Ugarskoj, zatim osuđen na godinu dana zatvora (od oktobra), zbog uvredljivog članka protiv mađaronskog hrvatskog bana Rauha, koji je ukinuo ćirilicu[3].

Mart/Ožujak

  • 1. 3. - Paragvajski rat se okončava bitkom u Cerro Corá u kojoj gine paragvajski diktator Francisco Solano López. Paragvaj je u ratu izgubio većinu stanovništva, velike gubitke su imale i pobedničke armije Brazila, Argentine i Urugvaja.
  • 2. 3. - Otvorena žičara do Budimskog zamka (Budavári Sikló).
  • 4. 3. - Red Riverska pobuna: pobunjenici Louisa Riela pogubili Thomasa Scotta, koji tako postaje mučenik za anglosaksonske protestante u Kanadi.
  • 5. 3. - U Londonu održana fudbalska utakmica Engleska-Škotska, koja se smatra prvim internacionalnim mečom.
  • 7. 3. - U Indiji otvorena železnička linija BombajKalkuta preko Alahabada (uz Suecki kanal i Transkontinentalnu železnicu u SAD ključni element Vernovog romana "Put oko sveta za 80 dana").
  • 10. 3. - U Berlinu osnovana Deutsche Bank.
  • 12. 3. (28. 2. po j.k., 8. zulhidže 1286 AH) - Sultanov ferman o Bugarskoj egzarhiji - početak sporenja Bugara i Srba, jer su kao delovi egzarhije navedene i eparhije niška, pirotska i veleška (vidi sliku fermana).
  • 12. 3. - Antoine d'Orléans, pretendent na španski presto, ubio u dvoboju bivšeg princa Enriquea koji ga je kritikovao u štampi.
  • 30. 3. - Rekonstrukcija: ratifikovan Petnaesti amandman na Ustav SAD - zabranjeno ograničavanje prava glasa na osnovu rase, boje ili prethodnog stanja ropstva (zato će od 1890-tih do 1960-tih biti ograničavano na osnovu plaćanja poreza i pismenosti).
  • 30. 3. - Teksas primljen natrag u SAD.
  • 31. 3. - Poljaci istupaju iz austrijskog Carevinskog vijeća a za njima i Slovenci (Česi ne učestvuju od ranije)[4].
  • 31. 3. - Thomas Mundy Peterson je prvi crnac koji je glasao na izborima u SAD nakon donošenja Petnaestog amandmana.

April/Travanj

  • 9. 4. - Heinrich Schliemann započeo iskopavanja u Troji.
  • 12. 4. - Alfred Józef Potocki novi premijer Austrije (do 1871) - zalaže se za federalizam, pomirljiv je sa Slovenima.
  • 12. 4. - Razmenjene prve poruke između Londona i Kalkute preko Indo-Evropskog telegrafa ("Siemensova linija" preko Rusije i Irana).
  • 27. 4. - Antonio Guzmán Blanco započinje prvi od tri perioda kao predsednik Venecuele.

Maj/Svibanj

  • 1. 5. - U New Yorku završena Equitable Life Building sa sedam spratova i 40 metara visine.
  • 8. 5. - Plebiscit u Francuskoj u velikoj većini odobrava liberalne reforme ustava donesene 20. aprila, što je carev uspeh.
  • 12. 5. - Kao odgovor na Red Riversku pobunu, stvorena je provincija Manitoba.
  • svibanj - U Hrvatskoj otpušteni neki rodoljubni profesori, među kojima i Vatroslav Jagić - 125 đaka zbog toga istupilo iz zagrebačke gimnazije[4].

Jun/Juni/Lipanj

  • 1. 6. - Biskup Juraj Dobrila pokrenuo list "Naša sloga" u Trstu - buđenje nacionalne svijesti u Istri.
  • 2. 6. - Nikola Primorac krenuo jedrilicom sa još jednim članom posade iz Liverpoola preko Atlantika - stigao za 92 dana.
  • 5. 6. - Veliki požar u carigradskoj četvrti Pera (Galata, Beyoğlu).
  • 25. 6. - Prognana španska kraljica Izabela II se odrekla prestola u korist sina Alfonsa (vladaće 1874-85).
  • 26. 6. - Praizvedba Wagnerove opere Die Walküre u Minhenu.

Jul/Juli/Srpanj

Kanada 1870-71
  • 1. 7. - Formirano Ministarstvo pravde Sjedinjenih Država.
  • 2. 7. - Španska vlada ponudila presto Leopoldu von Hohenzollernu, rođaku pruskog kralja - on je nakratko pristao, ali Francuska se tome oštro usprotivila.
  • 4. 7. ? - Izbori za Dalmatinski sabor 1870., pobjeda Narodne stranke na prvim slobodnim izborima - 25 mandata protiv 16 talijanaških. Stjepan Mitrov Ljubiša izabran za predsjednika Sabora.
  • 4. 7. - U Beču počinje veleizdajnički proces protiv radničkih funkcionera i vođa Socijaldemokratske radničke partije.
  • 13. 7. - Emska depeša: pruski kancelar Bismarck je izvestio o susretu kralja Wilhelma I i francuskog diplomate tako da izazove gnev na obe strane; i francuski mediji su dodatno zaoštrili ton prevedenog dokumenta.
  • 15. 7. - Manitoba, Rupertova zemlja i Severo-Zapadna teritorija postaju deo britanske Kanade.
  • 15. 7. - Georgia je poslednja država bivše konfederacije koja je primljena natrag u SAD.
  • 18. 7. - Prvi vatikanski sabor izdaje apostolsku konstituciju Pastor aeternus: definirana doktrina Papine nepogrešivosti (nezabludivosti). Biskup Josip Juraj Strossmayer se protivio ovoj doktrini, njemački protivnici će formirati Starokatoličku crkvu.
  • 19. 7. - Francusko-pruski rat: Francuska objavila rat Pruskoj.
  • 20. 7. - Hrvatski sabor prihvatio Riječki provizorij - traje do 1918; biće uspostavljen Kraljevski gubernij za Rijeku i Ugarsko-Hrvatsko primorje[5].
    • Hrvatski sabor: Zakonski članak XIV:1870 u Hrvatskoj proglasio "zločinom smetanja javnoga mira" i "veleizdajom" svako pobijanje Nagodbe - progoni štampe i pojedinaca[6].
  • 25. 7. - Odlukom Dalmatinskog sabora zapisnici saborskih sjednica moraju se pisati hrvatskim jezikom.

Avgust/August/Kolovoz

  • 4. 8. - Bitka kod Wissembourga je prva u Francusko-pruskom ratu i nemačka pobeda.
  • 7. 8. - Francuske trupe napustile papin Rim.
  • 8/9. 8. - "Republika Ploiești": pobuna protiv rumunskog kneza Karola, suzbijena istog dana (kneževe simpatije su sa nemačkim rođacima a zemaljske za Francusku).
  • 11. 8. - Osnovana Palilulska polugimnazija, kasnija Druga beogradska gimnazija čija se zgrada nalazila na mestu današnje "Politike" (nastavljač tradicije je Filološka gimnazija).
  • 19. 8. - Pruske snage započinju uspešnu Opsadu Metza (do oktobra).
  • 22. 8. - Podmaršal baron Gavrilo Rodić postaje guverner austrijske Dalmacije (do 1881)
  • 24. 8. - Dolaskom Wolseleyeve ekspedicije ugušena Red Riverska pobuna u Manitobi.
  • 27. 8. - Peta skupština Ujedinjene omladine srpske, u Novom Sadu - govore i Svetozar Marković (izabran u godišnji odbor za Srbiju) i neki drugi socijalisti[7].
  • U toku francusko-pruskog rata iz Bosne i Vojvodine se poručuje srpskoj vladi da krene u oslobađanje Bosne, ali ova to ne prihvata zbog nedovoljne spremnosti vojske[8].

Septembar/Rujan

"Predaja Napoleona III"
  • 4. 9. - Francuska Zastupnici Leon Gambetta i Jules Favre objavili su svrgnuće cara i proglasili Francusku Republiku. Uspostavljena je Vlada nacionalne obrane (gen. Louis Jules Trochu), organizirala je narodni rat protiv Nijemaca koji je neslavno završio.
  • 6. 9. - Britanski ratni brod HMS Captain potonuo u oluji kod Španije, oko 480 mrtvih.
  • 9. 9. - Grof Gustavo Ponza di San Martino prenosi papi Piju IX. ponudu italijanskog kralja Viktora Emanuela II za sporazumno preuzimanje Rima, ali papa to odbija oštrim rečima.
  • 11. 9. - Italijanska vojska na čelu sa generalom Raffaele Cadornom prelazi granicu Papinske Države.
  • 26. 9. - 6. 11. (14. 9. - 25. 10. po j.k.) - Narodna skupština u Kragujevcu. U formi zakona donet prvi skupštinski poslovnik, prvi zakon o izboru narodnih poslanika, zakon o štampi...
  • 18. 9. - Tokom Washburn–Langford–Doaneove ekspedicije otkriven gejzir Old Faithful u Yellowstonu.
  • 19. 9. - Počinje uspešna nemačka Opsada Pariza (do januara).
Zauzimanje Rima: Porta Pia i breša (desno)

Oktobar/Listopad

  • 2. 10. - Izvedbom Zajčeve opere "Mislav" započinje s radom stalna opera u Zagrebu.
  • 5. 10. - Usvojen Zakon o ustrojstvu prve učiteljske škole u Kragujevcu.
Baloni koji su napuštali opkoljeni Pariz i karta
  • 7. 10. - Léon Gambetta napušta balonom opkoljeni Pariz i odlazi u Tours gde organizuje armiju.
  • 7. 10. - Barghash bin Said Al-Busaid je novi sultan Zanzibara.
  • 9. 10. - Rim i region Lacio priključeni kraljevskim dekretom Italiji, sedmicu nakon plebiscita.
  • 20. 10. - Prvi vatikanski sabor suspendiran do daljnjeg (zauvijek).
  • 22. 10. (10. 10. po j.k.) - Novi izborni zakon u Srbiji: javno glasanje, u varošima neposredan izbor poslanika, u srezovima preko poverenika.
  • 27. 10. (15. 10. po j.k.) - U Srbiji donet Zakon o seoskim dućanima, koji omogućuje njihovo umnožavanje.
  • 27. 10. - Opsada Metza okončana predajom izgladnelog francuskog garnizona - ovim je rat praktično rešen.
  • 31. 10. (19. 10. po j.k.) - Osnovana Učiteljska škola u Kragujevcu, takođe osnovana Zemljodelsko-šumarska škola.
  • 31. 10. - Rusija odbacuje odredbe Pariskog mira iz 1856. o neutralizaciji Crnog mora.

Novembar/Studeni

  • 4. 11. (23. 10. po j.k.) - U Srbiji donet Zakon o slobodnoj štampi - zapravo zaobilazna cenzura.
  • 6. 11. - Osnovana Bokokotorska episkopija[9], izdvojena iz Dalmatinske, obuhvata i Dubrovnik.
  • 8. 11. - Konferencija hrvatskih i slovenačkih predstavnika u Sisku - zaključeno da se sa srpskim predstavnicima utanače smernice zajedničke politike (strah od Velike Nemačke)[10].
  • 15. 11. - U Atini na Stadionu Panathinaiko se održavaju Zappasove Olimpijske igre.
  • 16. 11. - Španski Kortes izabrao za kralja Amadea Savojskog, mlađeg sina Viktora Emanuela II (položio zakletvu sledećeg januara, održao se do 1873).
  • 23. 11. - Osnovana Valjevska gimnazija.
  • 23. 11. - Bojstova nota Srbiji i Rumuniji: Austro-Ugarska neće dopustiti nikakvo dalje kršenje ugovora iz 1856. odn. 1858. U ovo vreme Benjamin Kalaj prenosi Andrašijev predlog da Srbija dobije Bosnu i Hercegovinu a Austro-Ugarska "trajno srpsko prijateljstvo" - Ristić i Blaznavac ovo smatraju "danajskim darom" i ignorišu[11].
  • 23 - 25. 11. - Novembarski ugovori o priključenju južnih nemačkih država (kraljevine Bavarska i Württemberg, velika vojvodstva Baden i Hesen) Severnonemačkom savezu. Bavarska ima neka rezervisana prava (npr. armija, pošta, železnice).
  • 27. 11. - Prusi zauzeli Amiens, severno od Pariza.
  • 27. 11. - Pruski kancelar Bismarck formulisao tzv. Carsko pismo (Kaiserbrief), kojim bavarski kralj Ludwig II predlaže pruskog kralja za nemačkog cara (dostavljeno 3. decembra).

Decembar/Prosinac

Un atelier aux Batignolles
  • 1. 12. - Ljubljanski jugoslovenski kongres, izjava o jedinstvu južnih Slovena.
  • 4. 12. - Loarska kampanja: Prusi zauzeli Orléans, južno od Pariza.
  • 20. 12. - Pruga Segedin-Sombor produžena do Bogojeva na Dunavu.
  • 22. 12. - Totalno pomračenje Sunca, u sh. krajevima prekriveno 96% (jug Srbije) do 88% diska (severna Hrvatska)[12].
  • 25. 12. - Kroz Alpe probijen željeznički tunel Fréjus (Mont Cenis), početne dužine 12,8 km (u saobraćaju od sledećeg septembra).
  • 28. 12. - Šef španske vlade maršal Juan Prim smrtno ranjen u atentatu, umire dva dana kasnije.

Kroz godinu

Orden Svetog Petra Cetinjskog
  • Hrvatska:
    • U Zagrebu otvorena radionica orgulja Heferer.
    • Anton Mollinary von Monte Pastello komandant Vojne granice.
    • U Hrvatskoj izglasan zakon koji omogućuje podelu zadruga[13].
  • Srbija:
    • Karantini se od ove godine u Srbiji pretvaraju u carinarnice[14].
    • Beogradska ulica Knez Mihailova dobila to ime.
    • U jami "Stari Kostolac" počelo vađenje uglja u Srbiji (vlasnik rudnika Đorđe Vajfert).
  • Crna Gora
    • Crnogorsko-turski sukob oko Veljeg i Malog brda, srbijansko namesništvo poručuje da se zbog toga ne može započinjati veliki rat (loši odnosi crnogorskog knjaza i namesništva)[15].
    • Popis crnogorske vojske - 16.700 ljudi[16].
    • U ovo vreme je nastao dinastički Orden Svetog Petra Cetinjskog.
  • Drugo izdanje Srpskih narodnih pripovijedaka u Beču.
  • U Novom Sadu izašla "Mlada Srbadija", list Ujedinjene omladine srpske (do 1872).

Karte

Die Generalkarte der europäischen Türkei und des Königreiches Griechenland (1860-70)

  • Hrvatska, Slavonija

    Hrvatska, Slavonija

  • Istočna Ugarska, Beograd

    Istočna Ugarska, Beograd

  • Dalmacija, Sarajevo

    Dalmacija, Sarajevo

  • Južna Srbija

    Južna Srbija

  • "Turska u Evropi i Grčka"

    "Turska u Evropi i Grčka"

Rođenja

Glavni članak: :Kategorija:Rođeni 1870.

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj

  • 13. 6. - Jules Bordet, belgijski znanstvenik († 1961.)
  • 14. 6. - Sophie, grčka kraljica († 1930)

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac

Kroz godinu

  • Omer-beg Sulejmanpašić, književnik († 1918)

Smrti

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1870.

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac

Kroz godinu

  • Nikola Živković (Hadži-Neimar), arhitekta (* 1792)
  • Jožef Šlezinger, kompozitor, kapelmajstor (* 1794)

Reference

  1. Ćorović, Vladimir Političke i duhovne krize u Srbiji, rastko.rs
  2. Istorija s. n. V-2, 304
  3. Istorija s. n. V-2, 173
  4. 4,0 4,1 Horvat, Ponovni savez s Ugarskom
  5. Arhinet - Stvaratelji. arhinet.arhiv.hr
  6. Šišić, Povijest 1526-1918, 471
  7. Istorija s. n. V-2, 190-1
  8. Istorija s. n. V-1, 346-7
  9. Mitrović, Nevenka (2003). Stara bokeljska periodika 1841-1945. rastko.rs
  10. Istorija s. n. V-2, 215-6
  11. Istorija s. n. V-1, 358
  12. Total Solar Eclipse of 1870 December 22, NASA
  13. Istorija s. n. V-2, 267-8
  14. Dimitrijević, Brana. Карантини у обновљеној Србији. rastko.rs
  15. Istorija s. n. V-1, 350
  16. Istorija s. n. V-1, 440
Literatura
  • Rudolf Horvat (hr Wikisource): Najnovije doba hrvatske povjesti/Ponovni savez s Ugarskom
  • Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
    • Peta knjiga prvi tom (V-1)
    • Peta knjiga drugi tom (V-2)
  • Šišić, Ferdo. Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918. drugi dio. Marjan tisak 2004.
Commons-logo.svg
1870 na Wikimedijinoj ostavi