Midraš

Stranica Babilonskog Talmuda
Serija članaka na temu:
Judaizam
Star of David (bold).svg    Mojsijeve kamene ploče    Menorah.svg
Podjele
Ortodoksni (moderni)   Konzervativni
Reformistički   Haredi   Hasidi
Rekonstrukcionistički   Obnova
Rabinski   Humanistički
Karaite   Samaritanizam
Judaistička filozofija
Principi vjere   Minjan   Kabala
Noini zakoni   Bog   Eshatologija
Mesija   Odabrani
Holokaust   Halaha   Kašrut
Skromnost   Cedaka   Moral   Musar
Tekstovi
Tanah (Tora   Nevim   Ketuvim)
Čumaš   Sidur   Pijut   Zohar
Rabinska literatura
Talmud   Midraš   Tosefta
Sveti gradovi
Jeruzalem   Hebron
Safed   Tiberijada
Važne ličnosti
Abraham   Izak   Jakov
Mojsije   Aron   David   Solomon
Sara   Rebeka   Rahel   Lea
Život i društvo
Brit   Bar i Bat Micva   Šiduk   Brak
Nida   Naming   Pidjon HaBen   Smrt
Religijske uloge
Rabin   Rebe   Hazan
Koen   Mašgia   Gabaj   Magid
Mohel   Bet din   Roš ješiva
Institucije
Sinagoga   Mikva   Gemah   Ješiva
Sakralni objekti
Sinagoga   Mikah
Sveti Hram / Tabernakl
Ritualni objekti
Talit   Tefilin   Kipa   Sefer Tora
Cicit   Mezuza   Menora   Hanukia
Šofar   Četiri vrste   Kitel   Gartel   Jad
Molitve i ceremonije
Šema   Amida   Aleinu   Kol Nidre
Kadiš   Halel   Ma Tovu   Havdalah
Međureligijski odnosi
Hrišćanstvo / kršćanstvo
Judeohrišćanstvo / judeokršćanstvo
Islam   Agnosticizam   Ateizam
Povezano
Antisemitizam   Kritike   Filosemitizam
Cionizam   Anticionizam
v   r   u

Midraš je tumačenje (egzegeza) religioznih tekstova u rabinskom židovstvu. Riječ je hebrejska i izvedena je iz osnove drš (heb. דרש), koja znači "tražiti" ili "istraživanje". Midraš (množina: midrašim) ima dva značenja: proces istraživanja i rezultat tog procesa.

Značenje

U osnovnom značenju, midraš je metoda tumačenja pojedinih odlomaka Biblije usporedbom s drugim tekstovima, što su je razvili židovski rabini u 1. i 2. st. Začetnici te metode bili su farizeji, koji su nastojali tumačenjem shvatiti duh i smisao teksta i približiti ih neukim ljudima, ili pak prilagoditi promjenjenim okolnostima. Rabin je u sinagogi nakon čitanja propisanog tjednog odlomka iz Tore objašnjavao njegovo značenje, koristeći tekst, ali i vlastite ideje za koje traži potkrijepu u tekstu. »Zato je midraš dvosmjeran istraživački pothvat: nadahnuće, a istodobno i opravdanje« (Goldstein, str. 9). Metodu su u potpunosti razvili razvili rabini u vjerskoj školi (Bet Midraš) u Jabni od 80. godine.

Dublje značenje teksta izlaže se najčešće kroz bajku ili pripovijetku. Usmena objašnjenja s vremenom se zapisuju. Zapisana tumačenja, pouke, legende i priče nazivaju se također midraš. Tako je početkom 3. st. nastao zbornik Mišna, a kasnijim proširivanjem Talmud. Nakon kompletiranja teksta oba Talmuda u 5.-6. st, nastaju i druge zbirke nazivane midrašim. Zbog potrebe stalno novih tumačenja i prilagodbi promijenjenim okolnostima, Biblija je »vremenom postala malenom osnovom neizmjerne količine različitih djela egzegeze, hermeneutike i homiletike« (Werber, str. 84).

Zbirke midraša

Glavni zbornik midraške književnosti je Midraš Raba ili Veliki Midraš. U njemu se tumači Nauk (Tora, tj. Petoknjižje) i pet svitaka (megilot), koji obuhvaćaju Pjesmu nad pjesmama, Knjigu o Ruti, Tužaljke, Propovjednika i Esteru. Najstariji dio tog zbornika, tumačenje Knjige Postanka, nastao je u 5. st. Neprestano je dopunjavan, a svoj je sadašnji oblik to djelo poprimilo oko 1100. godine.

Pirke de rabi Eliezer, midraško djelo o Knjizi Postanka i o dijelovima Knjige Izlaska i Knjige Brojeva, pripisuje se rabi Eliezeru ben HIrkanosu iz 1. st. Ipak je, po svoj prilici, napisano u Palestini, u osmom stoljeću (Goldstein, str. 18).

»Talmud i Midrašim su višeglasni kor od stotinu rabina iz najrazličitijih vremena i prostora i zbog toga su otvoreni proces diskusija o svim pitanjima vjere i života« (Kuschel, str. 82). »Sve do današnjeg dana, rabini su veoma radosni ako u Tori uspiju pronaći hiduš (nešto novo), nešto što nitko prije nije zapazio« (Goldstein, str. 9-10).

Literatura

  • Goldstein, David: Židovska mitologija, Opatija: Otokar Keršovani, 1988. (Jewish Mithology, London: The Hamlyn Publishing Group, 1980.).
  • Kuschel, Karl-Josef : Spor oko Abrahama. Što Židove, kršćane i muslimane dijeli - a što ih ujedinjuje, Sarajevo: Svjetlo riječi, 2000. (Streit um Abraham. Was die Juden, Christen und Muslime trennt - und was sie eint, München-Zürich: R. Piper, GmbH, 1994.).
  • Kushner, Harold S.: Živjeti! Kako žive i misle Židovi, Zagreb: Nakladni zavod Globus, 1997. (To life! A Celebration of Jewish Being and Thinking, © Warner Books, 1994).
  • Werber, Eugen: Stara hebrejska književnost, u: Petrović, Svetozar (ur.): Povijest svjetske književnosti, knjiga I, Zagreb: Mladost, 1982, str. 53-88.